Uwodzenie online to proces, w którym osoba dorosła, za pośrednictwem Internetu czy telefonu, buduje relacje z dzieckiem w celu wykorzystania seksualnego, w tym również prezentowania materiałów pornograficznych, wyłudzania intymnych zdjęć, zmuszania do rejestrowania nagrań o charakterze seksualnym czy kontaktu seksualnego podczas spotkania.

Nowe technologie ułatwiają sprawcom zbudowanie z dzieckiem bliskiej, intymnej relacji z dzieckiem bez wiedzy rodziców. Znajomość dziecka ze sprawcą może przybrać m.in. formę relacji emocjonalnej, w której sprawca przyjmuje rolę chłopaka/dziewczyny i dąży do rozbudzenia w dziecku uczuć zakochania, lub relacji mentorskiej, w której sprawca wciela się w rolę osoby, która dziecko rozumie, wspiera i uczy. Proces uwodzenia w sieci jest zjawiskiem złożonym – czas trwania, intensywność kontaktu oraz sposób w jaki przebiega, zależy zarówno od osobowości i potrzeb sprawcy, jak i potrzeb oraz zachowania ofiary. Aby osiągnąć swój cel, sprawca buduje bliska relację i emocjonalne porozumienie z dzieckiem, stosując różne techniki manipulacji i fałszując swoją tożsamość.

 

ZACHOWANIA DZIECKA – OFIARY UWODZENIA

Jako rodzic najlepiej znasz typowe zachowania swojego dziecka- jak zwykle reaguje, co sprawia mu przyjemność. Jeżeli cos w jego zachowaniu się zmienia i nie wiesz dlaczego, może to być niepokojącym sygnałem. Zwracaj szczególną uwagę na:

  • Wycofanie, smutek, obniżony nastrój
  • Wahania nastroju
  • Zachowania agresywne
  • Nadmierną skrytość
  • Spotkania lub chęć spotkania z nieznajomymi osobami
  • Nierozstawanie się z telefonem
  • Zachowania autoagresywne, myśli samobójcze

POTRZEBY I EMOCJE TWOJEGO DZIECKA

Dzieci w wieku wczesnoszkolnym są naturalnie ufne, ciekawe świata i łatwo poddają się autorytetom osób starszych od siebie. Dlatego warto zwrócić uwagę na to, jakie aktywności podejmują online. Chęć poznawania świata i nowych osób może je narazić na różne, niebezpieczne kontakty, w tym na zagrożenia związanych z uwodzeniem przez dorosłych.

Okres dorastania jest czasem bardzo dynamicznym i charakteryzuje się wieloma zmianami    w sferze zarówno psychicznej jak i fizycznej nastolatka. Ze względu na potrzebę budowania własnej autonomii, zaprzeczania utartym wzorcom i przekazywanym przez dorosłych wartościom, młodzi ludzie w okresie dorastania eksperymentują, badają własne możliwości oraz granice, a także kwestionują autorytety.

Potrzeby relacji z innymi osobami,   nowych doznań, poradzenia sobie z negatywnymi emocjami, stresem czy napięciem, ucieczka od problemów, naturalna ciekawość, poszukiwanie rozrywki, walka z nudą, bunt czy chęć zaimponowania rówieśnikom, mogą prowadzić do podejmowania przez młodych ludzi ryzykownych zachowań, w tym także kontaktów z obcymi osobami online.

 

JAK UWAŻNIE ROZMAWIAĆ Z DZIECKIEM

W ciągłym pospiechu zdarza się nam zapomnieć, że rozmowa z dzieckiem to nie lista pyta do odhaczenia. Pamiętaj, że Twoje dziecko głęboko przezywa swoją codzienność, nawet jeżeli pozornie nie daje tego po sobie poznać. Potrzebuje przy tym twojej obecności i uważnej życzliwej rozmowy.

Znajdź czas, żeby zatrzymać się na chwilę i z trybu działania przełączyć się na tryb uważnej obecności. Na chwile przestań myśleć o wszystkich obowiązkach, które na Was czekają, nie pospieszaj rozmowy, nie przerywaj opowieści, nie rób jednocześnie innych rzeczy, nie forsuj za wszelką cenę swoich racji.

Rozmowa to dialog w którym jest miejsce na odmienne zdanie Twojego dziecka. Doceniaj te chwile, kiedy Twoje dziecko przedstawia własną opinię i potrafi jej bronić, wspieraj je w wyrażaniu własnego zdania. To umiejętność, z której będzie mogło skorzystać w kontaktach z rówieśnikami.

Bądź też obecny, kiedy dziecko milczy. W momentach, kiedy nie umie albo nie jest gotowe podzielić się swoja historią, powinno czuć Twoja miłość, wsparcie, dostępność oraz to, że kiedy zdecyduje podzielić się swoim problemem, spotka się ze zrozumieniem i akceptacją.

Obawa przed niezrozumieniem przez rodziców jest częstym powodem, dla którego dzieci nie opowiadają im o swoich trudnościach. Lek przed negatywną oceną, brakiem akceptacji i karami często prowadzi do wycofania oraz kłamstw. Nieznajomość prawdziwych przeżyć dziecka i brak dostępu do jego świata może uśpić rodzicielską czujność oraz zwiększyć prawdopodobieństwo pozostawienia dziecka bez wsparcia wtedy, kiedy najbardziej tego potrzebuje.

Unikaj takich zachowań jak manipulowanie, ośmieszanie, krytykowanie, wyśmiewanie, upokarzanie, straszenia, zmuszanie czy porównywanie z innymi. Często w relacji z dzieckiem reagujemy automatycznie, powielamy negatywne reakcje, których sami doświadczyliśmy w dzieciństwie.

Wszystko to nie znaczy oczywiście, że w rozmowie z dzieckiem nie ma miejsca na wyrażanie rodzicielskich opinii i oczekiwań. Wręcz przeciwnie – komunikuj to, co dla Ciebie jak rodzica jest ważne i dlaczego.

 

UCZ SIĘ SWOJEGO DZIECKA

Nie istnieje cos takiego jak instrukcja obsługi dziecka czy nastolatka. Dlatego poszukuj tego co działa w waszych kontaktach i nie zrażaj się kiedy coś nie wychodzi. Nieudana próba nawiązania kontaktu nie jest porażką, jest sygnałem, że jesteś, że ci zależy. Rozmowa jest tylko jednym ze sposobów budowania relacji, oprócz niej warto wypróbować inne możliwości bycia obecnym w życiu dziecka.

Bądź wrażliwy na niewerbalne sygnały swojego dziecka. Wzruszenie ramion może nie tylko wyrażać lekceważeni, może też być wyrazem bezradności, a częste zamyślanie się i ucieczka w marzenia mogą być objawem wrażliwości, ale tez próbą ucieczko z otaczającej rzeczywistości. Za zachowaniami i reakcjami dziecka stoją konkretne potrzeby i uczucia, kiesy je zauważamy oraz nazywamy, to możemy się nimi skutecznie zająć.

 

JAK REAGOWAĆ?

Jeżeli dziecko zachowuje się w sposób, który jest dla ciebie trudny, albo kolejny raz mówi, ze nic się nie stało, podczas, gdy twoja ocena sytuacji jest odmienna, to z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że nie radzi sobie z emocjami i nie potrafi inaczej zareagować. Weź pod uwagę okoliczności towarzyszące konkretnym zachowaniom dziecka – etap jego rozwoju czy to co się u niego aktualnie dzieje. Kiedy nie masz jasności, jak najlepiej zareagować na trudne dla ciebie zachowania dziecka, przypomnij sobie, co dla ciebie było najważniejsze, kiedy byłeś w jego wieku, oraz czego ci brakowało ze strony rodziców i innych bliskich ci osób

 

WAŻNE ROZMOWY

Rozmowy dotyczące tzw. trudnych tematów powinny być naturalnym, dostosowanym do wieku dziecka elementem codzienności, a nie jednorazowym wydarzeniem. Pamiętaj, żeby to był dialog, a nie wykład – bądź ciekawy doświadczeń i potrzeb swojego dziecka.

Wykorzystuj okazje, kiedy ważne dla rozwoju dziecka tematy pojawiają się w filmach, mediach czy serialach, jako pretekst do dyskusji i poznania przemyśleń dziecka. Jeżeli trudno ci o czymś rozmawiać ze swoim dzieckiem, nie musisz tego ukrywać. Po pierwsze, to i tak będzie widoczne w twoim zachowaniu, po drugie rozmawiając, uczysz swoje dziecko, że nawet jak temat jest trudny albo niekomfortowy, to i tak warto go podejmować.

 

BLISKIE RELACJE

Rozmawiaj z dziećmi o różnych uczuciach, których doświadczamy w relacjach z innymi osobami. Zwróć uwagę na różne potrzeby emocjonalne, które możemy chcieć zaspakajać w relacjach.

Wyjaśnij dziecku, że czasem relacje z ludźmi mogą być szkodliwe. Porozmawiaj z nim o manipulacji, uzależnieniu i wykorzystywanie bliskości dla niedobrych celów.

Wspólnie przyjrzyjcie się, co oznaczają   i jak konkretnie przejawiają się w relacjach: szacunek, zaufanie, szczerość, dobra komunikacja, wsparcie i zdrowe granice. Ważne, żeby to nie były puste pojęcia, jeżeli możesz, podawaj również przykłady z własnego doświadczenia.

 

WYGLĄD

Kolejną bardzo ważną kwestią jest stosunek do swojej fizyczności. Dzieci, które maja pozytywny obraz własnego ciała, są pewniejsze siebie. Dla okresu dojrzewania charakterystyczna jest nadmierna koncentracja na własnym ciele. Pojawiają się wobec niego skrajne uczucia- nadmierny krytycyzm, brak akceptacji zmian związanych z dojrzewaniem, koncentracja na budowaniu atrakcyjnego wizerunku i poszukiwanie akceptacji dla swojego wyglądu u innych osób.

Rozmawiaj z dzieckiem o wzorcach płynących z Internetu i mediów, przyglądaj się treściom, które ogląda i bohaterom, których śledzi. Zarówno dziewczyny jak i chłopcy są bowiem odbiorcami konkretnych, promowanych przez niektóre media przekazów dotyczących wyglądu i zachowania –  bycia sexy oraz podmiotowego traktowania kobiet i mężczyzn. Dlatego bardzo ważne jest, żeby prostować medialny przekaz i uświadomić dziecku, że nie ma jednego obowiązującego wzorca urody. Dobrze jest pokazywać dziecku inne sposoby prezentowania siebie i budowania swojej tożsamości. Warto także rozmawiać o tym, czym jest szacunek do własnego ciała i wizerunku, oraz że na naszą wartość składa się o wiele więcej niż wygląd.

 

SAMOTNOŚĆ

Młodzi ludzie coraz częściej doświadczają poczucia samotności. Jeżeli twoje dziecko ma przyjaciół, nie spotyka się ze znajomymi, porozmawiaj z nim o tym.  Korzystaj z pomocy specjalistów. Przeciwdziałanie samotności dziecka jest bardzo ważne, ponieważ bliscy koledzy i przyjaciele w życiu dziecka to jeden z najważniejszych czynników chroniących.

 

NIEBEZPIECZNE KONTAKTY ONLINE

Bardzo groźnym aspektem uwodzenia online jest to, że relacje naśladują pozytywne znajomości. Sprawca angażuje się w zdobywanie zaufania dziecka i budowanie z nim bliskiego kontaktu – udaje przyjaciela, jest zawsze dostępny, ma takie same zainteresowania, chwali i komplementuje, zawsze staje po stronie dziecka. Wykorzystuje wiele sposobów, żeby dziecko czuło się wyjątkowe, ważne i wyróżnione. Porozmawiaj z dzieckiem o zasadzie ograniczonego zaufania wobec osób poznanych online, również tych, które wydają się być bardzo miłe. Wytłumacz, dlaczego nie możemy mieć pewności, kim jest osoba po drugiej stronie, oraz jak łatwo w Internecie udawać kogoś innego. Zwróć uwagę, że prawdziwa przyjaźń wymaga czasu, sprawdzania w różnych okolicznościach, stopniowego budowania zaufania.

Nastolatek powinien wiedzieć, czym jest przemoc w relacji i jak może się przejawiać. W kontekście relacji online możliwymi sygnałami ostrzegawczym są:

  • Szybkie dążenie do zacieśnienia relacji
  • Próba izolacji od rodziny i znajomych
  • Kontrola codziennego życia
  • Ciągły kontakt i oczekiwanie stałej dostępności
  • Szantaż emocjonalny i wywoływanie poczucia winy
  • Złość i agresja w przypadku niespełniania bądź niewystarczająco gorliwego spełniania oczekiwań sprawcy
  • Namawianie do ukrywania relacji i tego, co się w niej wydarza, oraz do strzeżenia wspólnej tajemnicy
  • Prośby, nakłanianie albo wymuszanie wysyłania intymnych zdjęć i filmów
  • Oczekiwanie różnych dowodów miłości i zaangażowania w relację

Rodzice powinni zadbać, by młodsze dzieci nie miały kontaktów z obcymi w sieci, jednak wraz z wiekiem dziecka staje się to trudniejsze i mniej zasadne. Dlatego ważne jest, żeby uczulić dziecko na sposoby weryfikacji tożsamości osoby poznanej online, np. sprawdzenie takich informacji jak:

  • Jej szkoła i znajomi online oraz grupy, do których należy
  • Częstotliwość i historia publikowania online
  • Interakcje z innymi znajomymi
  • Możliwość zobaczenia jej na żywo za pomocą kamerki internetowej, aplikacji umożliwiającej połączenie video

Od kiedy dopuszczamy możliwość spotkań dziecka ze znajomymi poznanymi w sieci, niezmiernie ważne jest ustalenie zasad bezpieczeństwa takich spotkań:

  • Rodzice zawsze powinni wiedzieć o takim spotkaniu i wyrazić na nie zgodę
  • Dziecku powinna towarzyszyć zaufana osoba dorosła lub zaufani rówieśnicy
  • Spotkania powinny odbywać się w dzień, w miejscu publicznym, w którym przebywa wiele osób
  • Po spotkaniu warto porozmawiać z dzieckiem, aby upewnić się , czy spotkanie spieniło jego oczekiwania oraz czy nie wydarzyło się nic niepokojącego

W kontekście niebezpiecznych kontaktów warto poruszać z dzieckiem również kwestie związane z ochroną prywatności online – uczulić je, że to jakie informacje o sobie i w jaki sposób publikuje w sieci wpływa na jego bezpieczeństwo. Ważne, żeby dzieci nie zaczynały swojej przygody z serwisami społecznościowymi przed ukończeniem 13 roku życia. Kiedy już maja profil w takim serwisie, powinny go odpowiednio skonfigurować, przede wszystkim zmieniając ustalenia z publicznych na ograniczone czyli takie, w których publikowane materiały widoczne są tylko dla znajomych. warto również nauczyć dziecko, by nie przyjmowało do grona znajomych przypadkowych, bliżej nieznanych osób.

 

GDZIE SZUKAĆ POMOCY

Gdy wiemy lub podejrzewamy, że nasze dziecko jest uwodzone w siec, sprawę zgłaszamy policji lub prokuraturze w formie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Zawiadomienie powinno zawierać jak najwięcej informacji o sytuacji, w której znalazło się dziecko. Do zawiadomienia trzeba dołączyć wszystkie dostępne ślady uwodzenia – zapisy rozmów, zdjęcia czy linki do stron, z których korzystało dziecko.

Rodzic jako przedstawiciel małoletniego ma prawo wglądu w akta postępowania uczestniczenia w czynnościach, ustanowienie pełnomocnika w sprawie i odwoływania się od postanowień organu prowadzącego postępowanie. Może też przyłączyć się do postępowania jako tzw. oskarżyciel posiłkowy, czyli osoba, która działa obok prokuratora i ma podobne prawa.

800 100 100 to bezpłatna, anonimowa pomoc telefoniczna i online dla rodziców oraz nauczycieli, którzy potrzebują wsparcia lub informacji w zakresie pomocy dzieciom przeżywającym kłopoty i trudności wynikające z problemów oraz zachowań ryzykownych, m. in. związanych z uwodzeniem online, a także przeciwdziałania tym zjawiskom.

116 111 to bezpłatna, anonimowa pomoc telefoniczna i online dla dzieci oraz młodzieży. Służy dzieciom potrzebującym wsparcia, opieki i ochrony. Zapewnia dzwoniącym możliwość rozmowy o sprawach dla nich ważnych i kontakty w trudnych sytuacjach.

 

Agnieszka Wałęsa


"Mistrzem nikt się sam nie rodzi
Do mistrzostwa się dochodzi.
Krew i pot należy wylać,
by się w miejscu nie zatrzymać.
Per aspera ad astra
to maksyma dla nas jasna.
Ref.: Nie rezygnuj z nadziei
Nie daj się ponieść zwątpieniu
Sam siebie wykuj ze spiżu
i odbierz zwycięski laur."

autor Agnieszka Mianowska - nauczyciel j. polskiego